Türkiye’deki İşletmeler İçin Ulusal Karbon Vergisine Geri Sayım Başladı mı?

Sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği ile mücadele, dünya ticaretinin ve ekonomik politikalarının ana eksenine oturmuş durumda. Avrupa Birliği’nin (AB) Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM) uygulamasıyla başlayan bu süreç, Türkiye dahil tüm ihracatçı ülkeler için “karbon maliyeti” kavramını gündemin ilk sırasına taşıdı.

Türkiye’de işletmelerin doğrudan bir ulusal karbon vergisi ödeme zorunluluğu şu an için bulunmamaktadır. Ancak, durumun dinamiklerini ve şirketlerin karşılaşacağı mevcut ve potansiyel maliyetleri iki ana başlık altında incelemek, konuya tam hakimiyet sağlayacaktır.

Avrupa Birliği’nin SKDM Etkisi: İhraç Edilen Karbona Maliyet Geldi

Türkiye’de ulusal bir karbon vergisi olmasa da, Avrupa Birliği’ne ihracat yapan şirketler için dolaylı bir karbon maliyeti zaten yürürlüktedir ve kademeli olarak artacaktır.

SKDM’nin İşleyişi ve Türkiye’ye Etkisi

● Amaç: SKDM, AB’nin kendi içinde uyguladığı Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) nedeniyle AB’li üreticilerin dezavantajlı duruma düşmesini (rekabet kaybı) ve üretimin daha gevşek karbon düzenlemelerine sahip ülkelere kaymasını (karbon kaçağı) engellemeyi amaçlar.

● Kapsam: Mekanizma, ilk aşamada demir-çelik, çimento, gübre, alüminyum, elektrik ve hidrojen gibi karbon yoğun sektörleri kapsamaktadır.

● Geçiş Dönemi (1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025): Bu dönemde, Türk ihracatçılar SKDM kapsamındaki ürünlerinin üretiminde ortaya çıkan gömülü emisyonlarısadece raporlamakla yükümlüdür. Henüz mali bir yükümlülük yoktur.

● Mali Yükümlülüğün Başlangıcı (1 Ocak 2026 İtibarıyla): 2026 yılından itibaren, Türk şirketleri AB’ye ihraç ettikleri ürünlerdeki karbon içeriği için SKDM Sertifikasısatın almak zorunda kalacaklardır.

Türk ihracatçılarının SKDM sertifikaları için ödeyeceği maliyet, teorik olarak AB Hazinesine aktarılacaktır. Ancak, Türkiye’de aynı düzeyde bir ulusal karbon fiyatlandırma mekanizması (örneğin ETS veya ulusal karbon vergisi) yürürlüğe girerse, ihracatçıların ödediği miktar yurt içinde kalacak ve AB’de tekrar vergilendirme yapılmayacaktır. Bu, Türkiye için kritik bir politika tercihidir.

Ulusal Karbon Fiyatlandırma Mekanizmalarına Yönelik Hazırlıklar

Türkiye, AB’ye uyum ve kendi iklim hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla ulusal bir karbon fiyatlandırma sistemi kurma çalışmalarını hızlandırmıştır. Güncel resmi belgeler ve stratejiler, iki ana mekanizmanın olası uygulamasına işaret etmektedir:

A. Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)

● Türkiye’nin asıl odağı, AB’deki gibi bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurmaktır.

● İklim Kanunu‘nun yürürlüğe girmesiyle birlikte, öncelikle C Kategorideki (yüksek emisyonlu) tesisler olmak üzere, sera gazı izleme yönetmeliğine tabi işletmeler için bir emisyon üst sınırı belirlenecek ve bu sınırı aşanlar emisyon izni/kredisi satın almak zorunda kalacaktır.

● Bu sistem, şirketler için doğrudan vergi olmasa da, emisyon izni satın alma maliyetişeklinde bir mali yük getirecektir.

B. Tamamlayıcı Karbon Vergisi Çalışmaları

● İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030) gibi resmi belgelerde, ETS’yi tamamlayıcı nitelikte bir karbon vergisi mekanizmasıtasarlanması hedeflenmektedir.

● Bu kapsamda, mevcut Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu içerisindeki yakıt tarifelerine karbon içeriği eklenmesi suretiyle, dolaylı karbon fiyatlandırmasının açık bir vergiye dönüştürülmesi olasılığı bulunmaktadır.

Sektörlerin Sürdürülebilirlik/ESG Yol Haritası: Ne Yapmalı?

Karbon maliyetlerinin kaçınılmaz olduğu bu yeni dönemde, şirketlerin sürdürülebilirlik ve ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) alanlarında proaktif adımlar atması hayati önem taşımaktadır.

Özetle: Türkiye’de şu an doğrudan bir ulusal karbon vergisi yok, ancak AB’ye ihracat yapan şirketler 2026’dan itibaren SKDM maliyeti ile karşılaşacak. Ulusal düzeyde ise ETS ve/veya onu tamamlayıcı karbon vergisi uygulamaları için altyapı çalışmaları hızla devam etmekte olup, İklim Kanunu ile bu mekanizmaların yasalaşması beklenmektedir.

Not: Bu makale, genel bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır; ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kapsamlı bir kaynak olma iddiası taşımaz ve yasal tavsiye olarak değerlendirilmemelidir.